Τράπεζες, offshore και η γιαγιά-ύποπτη: Το μεγάλο πλυντήριο με τους μικρούς πελάτες. Του Άρη Νότη

Πώς τα εκατομμύρια διακινούνται μέσα από σύνθετες εταιρικές δομές, αλλάζουν χέρια, παρκάρουν σε offshore και αποκτούν νομιμοφανή διαδρομή, την ίδια ώρα που ο συνταξιούχος μπορεί να χρειαστεί να δώσει εξηγήσεις για τις οικονομίες μιας ολόκληρης ζωής;

Το τελευταίο διάστημα, η επικαιρότητα στην Ελλάδα μοιάζει με δελτίο οικονομικών θρίλερ. 

Το ένα σκάνδαλο φοροδιαφυγής, φοροαποφυγής και ξεπλύματος «μαύρου» χρήματος διαδέχεται το άλλο, με την Κύπρο να φιγουράρει για πολλοστή φορά στους τίτλους ως συνήθης ύποπτος ή ενδιάμεσος σταθμός σε περίπλοκες οικονομικές διαδρομές.

Οι αποκαλύψεις επαναφέρουν διαρκώς τη συζήτηση για τις υπεράκτιες εταιρείες, τις φορολογικές διευκολύνσεις, τις εταιρείες-βιτρίνες και τα εκατομμύρια που μετακινούνται από χώρα σε χώρα, συχνά μέσα από έναν λαβύρινθο συναλλαγών και εταιρικών σχημάτων.

Ας αφήσουμε, όμως, κατά μέρος τις γνωστές «ευκολίες» που προσφέρονται σε εταιρείες για να στήνουν τις έδρες τους και ας κοιτάξουμε κάτι πολύ πιο καθημερινό και εξοργιστικό: την αντιμετώπιση του απλού πολίτη από το τραπεζικό σύστημα.

Τα τελευταία χρόνια, στο όνομα της καταπολέμησης του μαύρου χρήματος, οι τράπεζες έχουν ενισχύσει τους ελέγχους σε τέτοιο βαθμό, ώστε ο συνηθισμένος πελάτης να αισθάνεται συχνά σαν ύποπτος υπό ανάκριση. 

Θέλεις να κάνεις μια ανάληψη ή μια κατάθεση; 

Ενδέχεται να χρειαστεί να εξηγήσεις τον σκοπό της συναλλαγής, να προσκομίσεις δικαιολογητικά και να αποδείξεις από πού προέρχονται τα χρήματα που ήδη βρίσκονται στον λογαριασμό σου.

Ο μισθωτός, ο συνταξιούχος, ο μικροκαταθέτης, ακόμη και ο άνθρωπος που αποταμιεύει επί χρόνια λίγα ευρώ κάθε μήνα, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια γραφειοκρατία που συχνά ξεπερνά κάθε λογική αναλογία. 

Δεν αρκεί να έχει νόμιμα χρήματα. Πρέπει να είναι διαρκώς έτοιμος να αποδείξει ότι δεν έχει κάτι να κρύψει.

Και εδώ ακριβώς γεννάται το αμείλικτο ερώτημα:

Αν όλα αυτά γίνονται πράγματι για την καταπολέμηση του μαύρου χρήματος, πώς είναι δυνατόν να σκάνε στα μούτρα μας τέτοια κολοσσιαία οικονομικά σκάνδαλα;

Πώς τα εκατομμύρια διακινούνται μέσα από σύνθετες εταιρικές δομές, αλλάζουν χέρια, παρκάρουν σε offshore και αποκτούν νομιμοφανή διαδρομή, την ίδια ώρα που ο συνταξιούχος μπορεί να χρειαστεί να δώσει εξηγήσεις για τις οικονομίες μιας ολόκληρης ζωής;

Ασφαλώς, η ανίχνευση μεγάλων οικονομικών εγκλημάτων δεν είναι απλή υπόθεση. 

Απαιτεί διεθνή συνεργασία, εξειδικευμένους ελέγχους και διασταύρωση στοιχείων. 

Αυτό, όμως, δεν δικαιολογεί την εξάντληση της αυστηρότητας στον εύκολο στόχο, ούτε απαλλάσσει τους αρμόδιους μηχανισμούς από την υποχρέωση να εντοπίζουν εκεί όπου πραγματικά διακινείται το ύποπτο χρήμα.

Γιατί η αποτελεσματικότητα ενός συστήματος δεν μετριέται από το πόσα δικαιολογητικά ζητά από τον πολίτη, πόσες συναλλαγές ελέγχει ή πόσες φορές τον αναγκάζει να απολογηθεί για τα δικά του χρήματα. 

Μετριέται από το κατά πόσο καταφέρνει να εντοπίσει τα πραγματικά οικονομικά εγκλήματα, ανεξάρτητα από το ύψος των ποσών και την οικονομική επιφάνεια των εμπλεκομένων.

Και κάπου εδώ η όλη υπόθεση αποκτά διαστάσεις μαύρης κωμωδίας. 

Η γιαγιά που αποταμίευε επί σαράντα χρόνια πρέπει να είναι έτοιμη να αποδείξει από πού προήλθε το κομπόδεμά της. 

Ο μισθωτός να δικαιολογήσει μια κατάθεση. 

Ο μικροεπαγγελματίας να εξηγήσει μια συναλλαγή. 

Την ίδια στιγμή, όμως, η διεθνής ειδησεογραφία εξακολουθεί να γεμίζει με αποκαλύψεις για εκατομμύρια που ταξιδεύουν μέσα από εταιρείες, λογαριασμούς και φορολογικούς παραδείσους.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ότι υπάρχουν έλεγχοι. Είναι ότι η αυστηρότητα, η αναλογικότητα και η αποτελεσματικότητά τους φαίνεται να μην ακολουθούν πάντοτε την ίδια διαδρομή.

Τελικά, το «πόθεν έσχες» φαίνεται να είναι πολύ πιο αποτελεσματικό όταν έχει απέναντί του τη γιαγιά με το κομπόδεμα, παρά όταν πρέπει να ακολουθήσει τα ίχνη εκατομμυρίων.

Και το ερώτημα παραμένει: Ποιον κοροϊδεύουν;

Κοροϊδεύουν τη νοημοσύνη μας, όταν παρουσιάζουν την καθημερινή ταλαιπωρία του μικρού καταθέτη ως απόδειξη αποτελεσματικότητας, ενώ τα μεγάλα οικονομικά σκάνδαλα εξακολουθούν να αποκαλύπτονται το ένα μετά το άλλο.

Η καταπολέμηση του μαύρου χρήματος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε κυνήγι της γιαγιάς με το κομπόδεμα, την ώρα που τα μεγάλα ψάρια εξακολουθούν να κολυμπούν σε βαθιά και θολά νερά.

---

Ο Άρης Νότης είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ. Με εξειδίκευση στην υπνοθεραπεία και τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, προσεγγίζει θέματα προσωπικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει συνεντεύξεις και ποικίλη ύλη που εμπνέει και ενημερώνει. Για συνεντεύξεις, συνεργασία ή σχόλια: arionasorama@gmail.com