Ψηφιακός Οδυσσέας: Πώς να δέσεις τον εαυτό σου στο κατάρτι των social media. Του Άρη Νότη

Το ναυάγιο στις μέρες μας είναι αργό και σιωπηλό. Δεν ακούγεται κρότος. Χάνεται η συγκέντρωση, μετά η υπομονή, μετά η ικανότητα να μείνεις μόνος με μια σκέψη χωρίς να απλώσεις το χέρι στο κινητό...

Ο Οδυσσέας ήξερε τι τον περίμενε. 

Η Κίρκη τον είχε προειδοποιήσει: μπροστά στο νησί των Σειρήνων, το τραγούδι τους θα γλύκαινε τον νου, θα θόλωνε την κρίση και θα οδηγούσε το καράβι στα βράχια. 

Κανείς δεν είχε ακούσει εκείνο το τραγούδι και είχε επιστρέψει για να το διηγηθεί.

Δεν έκανε όμως τον ήρωα που θα αντισταθεί με τη θέληση. 

Ήξερε ότι η θέληση λυγίζει μπροστά στη γοητεία. 

Έβαλε λοιπόν κερί στα αυτιά των συντρόφων του και έδεσε τον εαυτό του στο κατάρτι. Ήθελε να ακούσει, αλλά όχι με τίμημα το ναυάγιο. 

Ετοιμάστηκε από πριν, όσο ο νους του ήταν ακόμη καθαρός.

Σήμερα οι σειρήνες δεν κάθονται σε βράχια. 

Κρατάμε το τραγούδι τους στην τσέπη μας και το ακούμε εκατοντάδες φορές την ημέρα.

Το τραγούδι που δεν σταματά

Οι σειρήνες του Ομήρου δεν υπόσχονταν απλώς μια όμορφη μελωδία. Υπόσχονταν γνώση. 

Διαβεβαίωναν ότι όποιος άκουγε τη φωνή τους συνέχιζε τον δρόμο του «τερπόμενος καὶ πλείονα εἰδώς»: ευχαριστημένος και γνωρίζοντας περισσότερα. 

Ήξεραν, έλεγαν, όσα έγιναν στην Τροία και όσα γίνονται πάνω στην πολύτροφη γη. 

Μόνο που στην ακτή τους δεν υπήρχε κανένας σοφότερος ταξιδιώτης, αλλά σωροί από οστά.

Το ίδιο υπόσχονται και οι δικές μας. Θα μάθεις τι γίνεται στον κόσμο, τι σκέφτονται οι άλλοι, τι χάνεις. 

Το δέλεαρ είναι διπλό: η μικρή ηδονή της στιγμής και η αίσθηση ότι ξέρεις περισσότερα. 

Η δεύτερη είναι η πιο ύπουλη, γιατί σου ψιθυρίζει ότι αν σταματήσεις να ακούς θα μείνεις έξω.

 Γι' αυτό είναι πιο επικίνδυνες από τις αρχαίες. Εκείνες σε καλούσαν μία φορά. Οι δικές μας σε καλούν σε κάθε ειδοποίηση.

Και το τραγούδι είναι φτιαγμένο με επιστημονική ακρίβεια. 

Κάθε «μου αρέσει», κάθε σχόλιο, κάθε βίντεο που ξεκινά μόνο του μετρά την προσοχή σου και την ανταμείβει σε τυχαία διαστήματα, με τον ίδιο μηχανισμό που κρατά τον παίκτη στον κουλοχέρη. 

Δεν χρειάζεται να σε πείσει για κάτι. Αρκεί να σε κρατήσει εκεί.

Τα βράχια δεν φαίνονται

Το ναυάγιο στις μέρες μας είναι αργό και σιωπηλό. Δεν ακούγεται κρότος. 

Χάνεται η συγκέντρωση, μετά η υπομονή, μετά η ικανότητα να μείνεις μόνος με μια σκέψη χωρίς να απλώσεις το χέρι στο κινητό. 

Συγκρίνουμε τη ζωή μας με τις επιλεγμένες στιγμές των άλλων και νιώθουμε λίγοι. 

Θυμώνουμε με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε, για πράγματα που δεν μας αφορούν, και τα θεωρούμε γνώμη. Αφήνουμε έναν αλγόριθμο να μας πει τι να σκεφτόμαστε και τον λέμε ενημέρωση.

Το χειρότερο είναι ότι βγαίνουμε από τη ροή όπως υποσχέθηκαν οι Σειρήνες ότι θα βγαίνει κανείς από το νησί τους: ευχαριστημένοι και πεπεισμένοι ότι ξέρουμε περισσότερα. 

Συχνά όμως ξέρουμε λιγότερα. Και το χειρότερο δεν το καταλαβαίνουμε. 

Οι σύντροφοι του Οδυσσέα δεν άκουγαν τίποτα και σώθηκαν. 

Ο ίδιος άκουσε τα πάντα, αλλά ήταν δεμένος. 

Εμείς ακούμε τα πάντα, λυμένοι, και πιστεύουμε ότι ακούμε από επιλογή.

Η προετοιμασία είναι η απάντηση

Η ιστορία δεν λέει «μην πλησιάσεις τις σειρήνες». Ο Οδυσσέας πέρασε από το νησί. 

Το μάθημα είναι ότι η δύναμη δεν κρίνεται την ώρα του πειρασμού αλλά πολύ πριν. Όποιος περιμένει να αντισταθεί εκείνη τη στιγμή έχει ήδη χάσει.

Το κερί και το σκοινί του καθενός μας είναι απλά και καθόλου ηρωικά:

- Κλείνουμε τις ειδοποιήσεις, ώστε να αποφασίζουμε εμείς πότε θα ακούσουμε και όχι το τραγούδι.

- Ορίζουμε ώρες χωρίς οθόνη, ειδικά το πρωί και πριν τον ύπνο, όταν ο νους είναι πιο ευάλωτος.

- Ρωτάμε πριν από κάθε ανάρτηση που μας εξοργίζει: ποιος κερδίζει από τον θυμό μου;

- Επιλέγουμε συνειδητά ποιους ακολουθούμε και ποιες πηγές εμπιστευόμαστε, αντί να παραδίδουμε το τιμόνι στη ροή.

- Κρατάμε ζωντανή τη σχέση με τον πραγματικό κόσμο: συζήτηση με ανθρώπους, βιβλία, περπάτημα χωρίς ακουστικά.

Να ακούς χωρίς να χάνεσαι

Δεν χρειάζεται να αποκηρύξουμε τα social media. Έχουν δώσει φωνή σε όσους δεν είχαν και έχουν φέρει κοντά ανθρώπους που τους χωρίζουν χιλιόμετρα. 

Το ζητούμενο είναι να περνάμε από το νησί όπως ο Οδυσσέας: με ανοιχτά τα αυτιά, δεμένοι σταθερά στο κατάρτι, με το τιμόνι στα χέρια μας.

Γιατί οι σειρήνες δεν πρόκειται να σωπάσουν. Το καράβι όμως μπορεί να μείνει στον δρόμο του, αρκεί να έχουμε προετοιμαστεί πριν ακουστεί η πρώτη νότα.

---

Ο Άρης Νότης είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ. Με εξειδίκευση στην υπνοθεραπεία και τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, προσεγγίζει θέματα προσωπικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει συνεντεύξεις και ποικίλη ύλη που εμπνέει και ενημερώνει. Για συνεντεύξεις, συνεργασία ή σχόλια: arionasorama@gmail.com