Κοινωνικά Δίκτυα, Αντικοινωνικός Διάλογος.Του Άρη Νότη

Από το Κολοσσαίο της αρχαίας Ρώμης στα κοινωνικά δίκτυα: το θέαμα άλλαξε μορφή, αλλά η ανθρώπινη έλξη προς τη σύγκρουση παραμένει η ίδια.

Γιατί όλα μετατρέπονται σε διαδικτυακές συγκρούσεις;

Αρκεί μια ανάρτηση, ένα σχόλιο ή μια φράση λίγων λέξεων για να ξεσπάσει θύελλα αντιδράσεων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατραπεί σε αρένες όπου καθημερινά συγκρούονται απόψεις, ιδεολογίες, συναισθήματα και εγωισμοί. 

Το ερώτημα είναι απλό: γιατί μοιάζει σαν να ζούμε σε μια εποχή διαρκούς αγανάκτησης; Γιατί σχεδόν κάθε θέμα, από την πολιτική μέχρι την ψυχαγωγία, καταλήγει σε μια διαδικτυακή διαμάχη;

Η εποχή του μόνιμου εκνευρισμού

Αν κάποιος παρατηρήσει τις συζητήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, θα διαπιστώσει ότι η ένταση είναι πλέον ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Μια είδηση, μια συνέντευξη, μια διαφήμιση ή ακόμη και μια αθώα προσωπική άποψη μπορεί να πυροδοτήσει εκατοντάδες ή χιλιάδες οργισμένα σχόλια.

Δεν πρόκειται απλώς για το γεγονός ότι οι άνθρωποι διαφωνούν. Οι διαφωνίες υπήρχαν πάντοτε. Η διαφορά είναι ότι σήμερα η διαφωνία συχνά μετατρέπεται σε σύγκρουση και η σύγκρουση σε δημόσιο θέαμα.

Το διαδίκτυο έχει δώσει σε όλους μια φωνή. Αυτό είναι αναμφίβολα θετικό. Ωστόσο, η δυνατότητα να εκφράζεται κανείς άμεσα, χωρίς φίλτρα και χωρίς ιδιαίτερες συνέπειες, έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η παρορμητικότητα συχνά υπερισχύει της σκέψης.

Οι αλγόριθμοι αγαπούν την ένταση

Ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους η αγανάκτηση κυριαρχεί στο διαδίκτυο είναι ότι η ίδια η δομή των πλατφορμών την επιβραβεύει.

Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων δεν ενδιαφέρονται αν ένα περιεχόμενο είναι ψύχραιμο ή ισορροπημένο. Ενδιαφέρονται κυρίως για την αλληλεπίδραση.

Όταν οι χρήστες θυμώνουν, σχολιάζουν περισσότερο. Όταν εξοργίζονται, κοινοποιούν περισσότερο. Όταν αισθάνονται ότι κάποιος τους προσβάλλει ή τους αδικεί, αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην πλατφόρμα.

Έτσι, το περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να εξαπλωθεί από ένα ήρεμο και μετρημένο κείμενο.

Με απλά λόγια, η οργή παράγει «κλικ» και τα «κλικ» παράγουν κέρδος.

Η ψυχολογία της αγανάκτησης

Η αγανάκτηση δεν είναι μόνο κοινωνικό φαινόμενο. Είναι και ψυχολογικό.

Όταν ένας άνθρωπος εκφράζει δημόσια την οργή του απέναντι σε κάτι που θεωρεί άδικο, συχνά νιώθει ότι υπερασπίζεται μια ηθική αξία. Αυτό μπορεί να του προσφέρει αίσθηση δικαίωσης και κοινωνικής επιβεβαίωσης.

Τα «μου αρέσει», οι κοινοποιήσεις και τα υποστηρικτικά σχόλια λειτουργούν σαν μικρές ανταμοιβές. Δημιουργούν την αίσθηση ότι κάποιος ανήκει σε μια ομάδα που έχει δίκιο απέναντι σε μια άλλη που έχει άδικο.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η διαδικασία μπορεί εύκολα να μετατρέψει τον διάλογο σε πόλωση. Αντί να αναζητούμε τι είναι αληθινό, αρχίζουμε να αναζητούμε ποια πλευρά θα νικήσει.

Η εξαφάνιση των αποχρώσεων

Στην πραγματική ζωή οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι τα περισσότερα ζητήματα είναι σύνθετα.

Στο διαδίκτυο όμως οι αποχρώσεις συχνά χάνονται.

Οι πλατφόρμες ευνοούν τα σύντομα μηνύματα, τους γρήγορους χαρακτηρισμούς και τις άμεσες αντιδράσεις. Έτσι, πολύπλοκα ζητήματα παρουσιάζονται σαν να έχουν μόνο δύο επιλογές:

Είσαι υπέρ ή κατά.

Μαζί μας ή απέναντί μας.

Σωστός ή λάθος.

Αυτή η λογική δυσκολεύει τη συνεννόηση. Οι ενδιάμεσες θέσεις, οι επιφυλάξεις και οι αμφιβολίες σπάνια γίνονται δημοφιλείς.

Η ανωνυμία και η απόσταση

Ένας ακόμη παράγοντας είναι η απόσταση που δημιουργεί η οθόνη.

Πολλοί άνθρωποι γράφουν πράγματα στο διαδίκτυο που δεν θα έλεγαν ποτέ πρόσωπο με πρόσωπο. Η φυσική παρουσία του άλλου ανθρώπου λειτουργεί συνήθως ως φρένο στην επιθετικότητα.

Στον ψηφιακό κόσμο αυτό το φρένο αποδυναμώνεται.

Ο συνομιλητής παύει να είναι ένας άνθρωπος με συναισθήματα και μετατρέπεται εύκολα σε ένα προφίλ, μια φωτογραφία ή ένα όνομα χρήστη. Η αποπροσωποποίηση αυτή διευκολύνει τις ακραίες αντιδράσεις.

Όταν η αγανάκτηση γίνεται ταυτότητα

Σε ορισμένες περιπτώσεις η διαρκής αγανάκτηση μετατρέπεται σε τρόπο ύπαρξης.

Κάποιοι χρήστες μοιάζουν να αναζητούν καθημερινά νέους λόγους για να θυμώσουν. Όχι απαραίτητα επειδή είναι κακοπροαίρετοι, αλλά επειδή η οργή προσφέρει αίσθηση σκοπού, συμμετοχής και σημασίας.

Όταν κάποιος ορίζει τον εαυτό του κυρίως μέσα από αυτά που καταγγέλλει, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν ατελείωτο κύκλο θυμού.

Κάθε μέρα απαιτεί έναν νέο εχθρό.

Κάθε συζήτηση χρειάζεται μια νέα αντιπαράθεση.

Κάθε γεγονός πρέπει να μετατραπεί σε αφορμή σύγκρουσης.

Τι χάνουμε μέσα από αυτή τη διαρκή ένταση;

Η συνεχής έκθεση σε συγκρούσεις έχει κόστος.

Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ψυχική κόπωση, άγχος και απαισιοδοξία. Δημιουργείται η εντύπωση ότι ο κόσμος βρίσκεται σε μόνιμη κρίση και ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να συνεννοηθούν.

Παράλληλα, η ποιότητα του δημόσιου διαλόγου υποβαθμίζεται. Οι φωνές που φωνάζουν πιο δυνατά συχνά ακούγονται περισσότερο από εκείνες που προσπαθούν να εξηγήσουν, να αναλύσουν ή να γεφυρώσουν διαφορές.

Κι όμως, η πρόοδος σε κάθε κοινωνία βασίζεται περισσότερο στη συζήτηση παρά στη σύγκρουση.

Μπορούμε να ξεφύγουμε;

Η αγανάκτηση δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Ούτε θα έπρεπε. Υπάρχουν στιγμές όπου η οργή απέναντι στην αδικία είναι απολύτως δικαιολογημένη και αναγκαία.

Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να διαφωνούμε.

Το ζητούμενο είναι να διαφωνούμε χωρίς να θεωρούμε αυτομάτως τον απέναντι εχθρό.

Να ελέγχουμε μια πληροφορία πριν αντιδράσουμε.

Να αναγνωρίζουμε ότι κανείς δεν κατέχει απόλυτα την αλήθεια.

Να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε λογαριασμό βρίσκεται ένας πραγματικός άνθρωπος.

Επίλογος

Η ψηφιακή εποχή μάς έδωσε πρωτόγνωρες δυνατότητες επικοινωνίας. Παράλληλα όμως δημιούργησε και μια κουλτούρα όπου η αγανάκτηση συχνά ανταμείβεται περισσότερο από τη σκέψη και η σύγκρουση περισσότερο από τον διάλογο.

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι να μάθουμε να μιλάμε περισσότερο, αλλά να μάθουμε να ακούμε καλύτερα. Γιατί σε έναν κόσμο όπου όλοι φωνάζουν, η ψύχραιμη φωνή γίνεται ολοένα και πιο πολύτιμη.

---

Ο Άρης Νότης είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ. Με εξειδίκευση στην υπνοθεραπεία και τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, προσεγγίζει θέματα προσωπικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει συνεντεύξεις και ποικίλη ύλη που εμπνέει και ενημερώνει. Για συνεντεύξεις, συνεργασία ή σχόλια: arionasorama@gmail.com