Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Μιχάλης Καλογεράκης: Δεν είμαστε τόσο ανήμποροι όσο μας έμαθαν να πιστεύουμε! Του Άρη Νότη


Πόσα πράγματα αποδεχόμαστε ως αναπόφευκτα, απλώς και μόνο επειδή έτσι έχουμε μάθει να λειτουργούμε; Πόσες φορές πληρώνουμε, υπογράφουμε, συμμορφωνόμαστε ή εγκαταλείπουμε μια διεκδίκηση επειδή θεωρούμε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική;


Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο μια νέα συνέντευξη του Μιχάλη Καλογεράκη, του πολυσυζητημένου Κρητικού, αντισυμβατικού ερευνητή, ο οποίος έχει αποκτήσει το δικό του κοινό ανάμεσα στους αναζητητές εναλλακτικών προσεγγίσεων και τρόπων ζωής. 

Στη συνέντευξη αυτή, που παραχωρήθηκε στον δημοσιογράφο Ιωσήφ Παπαδόπουλο και στο κανάλι του στο Υoutube, καταθέτει τις προσωπικές του απόψεις και πρακτικές απέναντι σε μια σειρά από σύγχρονα ζητήματα: το τραπεζικό και οικονομικό σύστημα, τη γραφειοκρατία, την εξάρτηση του πολίτη από τους θεσμούς, αλλά και τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Ανεξάρτητα από το κατά πόσο συμφωνεί κανείς με τις θέσεις του, υπάρχουν ορισμένα σημεία της συζήτησης που αξίζει να μας προβληματίσουν. 

Όχι απαραίτητα επειδή προσφέρουν έτοιμες λύσεις, αλλά επειδή μας καλούν να αμφισβητήσουμε κάποιες από τις βεβαιότητες που έχουμε υιοθετήσει για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η καθημερινότητά μας.

Στον πυρήνα της κοσμοθεωρίας του Καλογεράκη βρίσκεται η ρήξη με τις σύγχρονες δομές ελέγχου και εξάρτησης. 

Στο οικονομικό πεδίο, η στάση του είναι ξεκάθαρη και ριζοσπαστική: απορρίπτει το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα, τις ψηφιακές συναλλαγές και τις χρεώσεις που επιβάλλονται στους πολίτες, επιλέγοντας τη δική του εκδοχή της «στρώμα bank», δηλαδή την απόσυρση και τη φυσική φύλαξη των οικονομιών του εκτός τραπεζών.

Προφανώς, μια τέτοια επιλογή δεν μπορεί να αποτελέσει καθολική λύση. 

Αν εφαρμοζόταν μαζικά, θα προκαλούσε σοβαρές αναταράξεις στη ρευστότητα και στη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, ενώ θα δημιουργούσε και σημαντικούς κινδύνους για τους ίδιους τους αποταμιευτές. 

Σε ατομικό επίπεδο, όμως, η επιλογή του εκφράζει κάτι ευρύτερο: την επιθυμία ενός ανθρώπου να περιορίσει την εξάρτησή του από μηχανισμούς που θεωρεί ότι λειτουργούν εις βάρος του και να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στις οικονομικές του αποφάσεις.

Και εδώ βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα διάσταση που ξεπερνά τη συγκεκριμένη περίπτωση. 

Πόσα πράγματα αποδεχόμαστε ως αναπόφευκτα, απλώς και μόνο επειδή έτσι έχουμε μάθει να λειτουργούμε; Πόσες φορές πληρώνουμε, υπογράφουμε, συμμορφωνόμαστε ή εγκαταλείπουμε μια διεκδίκηση επειδή θεωρούμε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική;

Η τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο διεκδίκησης

Το πιο ενδιαφέρον σημείο της συνέντευξης, ωστόσο, και εκείνο που προκάλεσε τις περισσότερες συζητήσεις, αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος ισχυρίζεται ότι ξεπέρασε ένα τραπεζικό και γραφειοκρατικό εμπόδιο χρησιμοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη.

Σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, όταν το σύστημα αρχικά αρνήθηκε να του δώσει τις πληροφορίες που αναζητούσε, εκείνος άλλαξε τακτική. 

Υιοθέτησε επιθετικό ύφος, χρησιμοποίησε ύβρεις και απειλές, υποστηρίζοντας ότι το AI «φοβήθηκε» και τελικά υποχώρησε, αποκαλύπτοντάς του τις πληροφορίες που ήθελε.

Εδώ, όμως, χρειάζεται να διαχωρίσουμε τη γοητεία μιας αντισυμβατικής αφήγησης από την τεχνολογική πραγματικότητα. 

Τα σύγχρονα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είναι συστήματα επεξεργασίας γλώσσας που βασίζονται σε μαθηματικούς αλγορίθμους. 

Δεν διαθέτουν συνείδηση, συναισθήματα ή την ικανότητα να φοβηθούν, να εκβιαστούν ή να υποχωρήσουν μπροστά σε απειλές.

Επομένως, αν η αλλαγή της συμπεριφοράς του συστήματος οδήγησε σε διαφορετικές απαντήσεις, αυτό δεν σημαίνει ότι φοβήθηκε. 

Πιθανότερα, η επιμονή, η διαφορετική διατύπωση των ερωτημάτων και η αλλαγή του πλαισίου της συνομιλίας επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάστηκε το αίτημα.

Αυτό σχετίζεται με τεχνικές όπως η μηχανική διατύπωσης εντολών (prompt engineering), ενώ σε πιο σύνθετες περιπτώσεις μπορεί να συνδέεται με τεχνικές παράκαμψης ορισμένων περιορισμών (jailbreak). 

Με απλά λόγια, όσο καλύτερα γνωρίζουμε πώς να διατυπώνουμε τις ερωτήσεις μας, τι πληροφορίες να ζητάμε και πώς να καθοδηγούμε το σύστημα, τόσο πιο χρήσιμες και στοχευμένες απαντήσεις μπορούμε να λάβουμε.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να τσακωθούμε με την τεχνητή νοημοσύνη για να μας βοηθήσει. 

Χρειάζεται να μάθουμε να τη χρησιμοποιούμε σωστά. Και, κυρίως, να μην αντιμετωπίζουμε τις πρώτες απαντήσεις της ως αδιαμφισβήτητες. 

Μπορούμε να επιμείνουμε, να ζητήσουμε τεκμηρίωση, να αμφισβητήσουμε ένα συμπέρασμα, να επαναδιατυπώσουμε το ερώτημά μας και να αναζητήσουμε διαφορετικές προσεγγίσεις.

Το πραγματικό εμπόδιο πολλές φορές είναι η πεποίθησή μας ότι δεν υπάρχει διέξοδος

Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο μήνυμα που μπορούμε να κρατήσουμε από αυτή τη συνέντευξη να μην αφορά ούτε τις τράπεζες ούτε την τεχνητή νοημοσύνη. Αφορά τη νοοτροπία με την οποία αντιμετωπίζουμε τη ζωή μας.

Έχουμε συνηθίσει να πιστεύουμε ότι απέναντι σε μια τράπεζα, μια δημόσια υπηρεσία, έναν οργανισμό ή μια μεγάλη επιχείρηση είμαστε απλώς αδύναμοι πολίτες που πρέπει να αποδεχτούν όσα αποφασίζουν οι άλλοι. 

Ότι οι διαδικασίες είναι περίπλοκες, οι κανονισμοί αδιαπραγμάτευτοι και οι εναλλακτικές λύσεις ανύπαρκτες.

Κι όμως, δεν είναι πάντοτε έτσι.

Μπορούμε να ενημερωθούμε καλύτερα για τα δικαιώματά μας, να αναζητήσουμε άλλες υπηρεσίες, να συγκρίνουμε επιλογές, να αμφισβητήσουμε λανθασμένες χρεώσεις, να διεκδικήσουμε όσα δικαιούμαστε και να αξιοποιήσουμε εργαλεία που μέχρι πρόσφατα δεν είχαμε στη διάθεσή μας.

 Μπορούμε να μάθουμε νέες δεξιότητες, να δημιουργήσουμε μόνοι μας πράγματα για τα οποία παλαιότερα θα χρειαζόμασταν ακριβές υπηρεσίες, να περιορίσουμε περιττές εξαρτήσεις και να ανακαλύψουμε πρακτικές λύσεις σε προβλήματα που θεωρούσαμε δεδομένα.

Η τεχνητή νοημοσύνη, για παράδειγμα, μπορεί να γίνει ένας προσωπικός βοηθός στην αναζήτηση πληροφοριών, στην κατανόηση εγγράφων, στη σύνταξη επιστολών και αιτημάτων, στην εκμάθηση νέων αντικειμένων, ακόμη και στη δημιουργία. 

Δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη κρίση και ασφαλώς δεν εγγυάται ότι κάθε απάντηση είναι σωστή. Μας προσφέρει, όμως, δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν προνόμιο όσων διέθεταν εξειδικευμένες γνώσεις ή την οικονομική δυνατότητα να πληρώσουν κάποιον για να τις αποκτήσουν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα ή να ξεπεράσουμε κάθε εμπόδιο. Σημαίνει, όμως, ότι δεν χρειάζεται να παραμένουμε παθητικοί θεατές των συνθηκών που διαμορφώνουν τη ζωή μας.

Αυτονομία δεν σημαίνει να τα αρνούμαστε όλα. Σημαίνει να έχουμε επιλογές.

Ίσως αυτή να είναι και η ουσιαστικότερη διάσταση της ιστορίας του Καλογεράκη. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσουμε όλες τις απόψεις του, ούτε να μιμηθούμε τις επιλογές του. 

Μπορούμε, όμως, να κρατήσουμε την παρότρυνση να ψάχνουμε, να αμφισβητούμε, να πειραματιζόμαστε και να μην παραδίδουμε αμαχητί τον έλεγχο της ζωής μας.

Γιατί, τελικά, μπορούμε να κάνουμε πολύ περισσότερα για τη βελτίωση της ζωής μας απ' όσα πιστεύουμε ότι μπορούμε. Συχνά, αυτό που μας περιορίζει δεν είναι μόνο οι εξωτερικές συνθήκες, αλλά και η πεποίθηση ότι δεν έχουμε τη δύναμη να τις επηρεάσουμε.

Και ίσως η πρώτη πραγματική αλλαγή να αρχίζει ακριβώς από τη στιγμή που σταματάμε να ρωτάμε «τι μπορώ να κάνω;» με τη βεβαιότητα ότι η απάντηση είναι «τίποτα» και αρχίζουμε να αναζητούμε τι άλλο θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε.

Ολόκληρη η συνέντευξη του Μιχάλη Καλογεράκη εδώ. 

---

 Ο Άρης Νότης είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ. Με εξειδίκευση στην υπνοθεραπεία και τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, προσεγγίζει θέματα προσωπικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει συνεντεύξεις και ποικίλη ύλη που εμπνέει και ενημερώνει. Για συνεντεύξεις, συνεργασία ή σχόλια: arionasorama@gmail.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου