Πρώτοι των Πρώτων: Το «τέλειο» πρότυπο που καταστρέφει μια ολόκληρη γενιά. Του Άρη Νότη

Αν δεν έγραψες σχεδόν το απόλυτο, δεν έχεις ιστορία να αφηγηθείς. Αν δεν συγκέντρωσες μια βαθμολογία που εντυπωσιάζει, δεν αξίζεις τηλεοπτικό χρόνο.

Κάθε καλοκαίρι, με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των Παγκύπριων Εξετάσεων, η ίδια σκηνή επαναλαμβάνεται με μαθηματική ακρίβεια. 

Τα τηλεοπτικά συνεργεία στήνονται έξω από σπίτια, οι δημοσιογράφοι ψάχνουν τον «πρώτο των πρώτων», οι τίτλοι γράφουν για «το παιδί-θαύμα», για τον μαθητή που κοιμόταν τέσσερις ώρες, που διάβαζε δώδεκα ώρες την ημέρα, που έκανε αμέτρητες θυσίες.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτά τα παιδιά αξίζουν συγχαρητήρια. Δούλεψαν σκληρά, επέδειξαν πειθαρχία και πέτυχαν έναν εξαιρετικά δύσκολο στόχο. Το πρόβλημα δεν είναι η επιτυχία τους.

Το πρόβλημα είναι ότι κάθε χρόνο η κοινωνία, με πρωταγωνιστές τα μέσα ενημέρωσης, μετατρέπει ελάχιστους μαθητές σε μοναδικά πρότυπα και αφήνει στο περιθώριο χιλιάδες άλλους νέους που αξίζουν εξίσου σεβασμό.

Το μήνυμα

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές, ακόμη κι αν κανείς δεν το λέει ευθέως: αν δεν είσαι πρώτος, δεν είσαι αρκετά ενδιαφέρων. 

Αν δεν έγραψες σχεδόν το απόλυτο, δεν έχεις ιστορία να αφηγηθείς. Αν δεν συγκέντρωσες μια βαθμολογία που εντυπωσιάζει, δεν αξίζεις τηλεοπτικό χρόνο.

Με αυτόν τον τρόπο, όμως, δεν προβάλλουμε απλώς την αριστεία. Δημιουργούμε μια κουλτούρα λατρείας της κορυφής και αδιαφορίας για οτιδήποτε βρίσκεται λίγο χαμηλότερα.

Στην αφάνεια 

Κανένα τηλεοπτικό συνεργείο δεν θα περιμένει έξω από το σπίτι του μαθητή που έδινε εξετάσεις ενώ ταυτόχρονα εργαζόταν για να βοηθήσει οικονομικά την οικογένειά του.

Κανείς δεν θα αναζητήσει τη μαθήτρια που πάλεψε με σοβαρά προβλήματα υγείας ή με έντονο άγχος και κατάφερε, παρά τις δυσκολίες, να ολοκληρώσει τη σχολική της πορεία.

Κανείς δεν θα πάρει συνέντευξη από τον νέο που απέτυχε στις εξετάσεις αλλά αποφάσισε να ξαναδοκιμάσει αντί να εγκαταλείψει.

Κανείς δεν θα παρουσιάσει τον μαθητή που ανακάλυψε ότι η κλίση του βρίσκεται στην τεχνική εκπαίδευση, στη μουσική, στις τέχνες, στη γεωργία ή στην επιχειρηματικότητα.

Για τα δελτία ειδήσεων αυτοί οι άνθρωποι σχεδόν δεν υπάρχουν.

Αόρατοι ήρωες

Κι όμως, η κοινωνία στηρίζεται πολύ περισσότερο σε αυτούς παρά στους «πρώτους των πρώτων».

Ένας καλός νοσηλευτής, ένας έντιμος υδραυλικός, ένας εμπνευσμένος δάσκαλος, ένας δημιουργικός μηχανικός, ένας υπεύθυνος ηλεκτρολόγος, ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας ή ένας αφοσιωμένος γονιός δεν κρίνονται από τη βαθμολογία που είχαν στα δεκαοκτώ τους χρόνια.

Κρίνονται από τον χαρακτήρα τους, την εργατικότητα, την αξιοπιστία, την εντιμότητα και την ικανότητά τους να εξελίσσονται.

Βαθμολατρεία

Δυστυχώς, το εκπαιδευτικό μας σύστημα εξακολουθεί να συμπεριφέρεται σαν να μπορεί να συμπυκνώσει την αξία ενός ανθρώπου σε έναν αριθμό με δύο δεκαδικά ψηφία.

Το 19,95 αντιμετωπίζεται ως θρίαμβος.

Το 18,80 σχεδόν ως... «κρίμα».

Το 16 γίνεται λόγος απογοήτευσης.

Το 12 αντιμετωπίζεται από ορισμένους σαν προσωπική αποτυχία.

Πόσο παράλογο είναι αυτό;

Δύο παιδιά μπορεί να χωρίζονται από λίγα δέκατα της μονάδας και η κοινωνία να τα αντιμετωπίζει σαν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους.

Ακόμη χειρότερα, χιλιάδες μαθητές παρακολουθούν αυτές τις συνεντεύξεις και αρχίζουν να συγκρίνουν την προσωπική τους αξία με εκείνη των αριστούχων.

Δεν συγκρίνουν απλώς βαθμούς.

Συγκρίνουν τον εαυτό τους.

Κοινωνική αποτυχία 

Και όταν ένας δεκαοκτάχρονος πείθεται ότι η αξία του εξαρτάται από ένα αποτέλεσμα εξετάσεων, έχουμε ήδη αποτύχει ως κοινωνία.

Το πιο ειρωνικό είναι ότι η ίδια η ζωή διαψεύδει καθημερινά αυτή τη λογική.

Πόσοι επιτυχημένοι άνθρωποι δεν ήταν ποτέ «πρώτοι των πρώτων»;

Πόσοι επιχειρηματίες, καλλιτέχνες, επιστήμονες ή επαγγελματίες απέτυχαν αρχικά πριν πετύχουν;

Πόσοι άλλαξαν επάγγελμα στα τριάντα ή στα σαράντα τους;

Πόσοι δημιούργησαν μια σπουδαία πορεία χωρίς ποτέ να τους ζητήσει κανείς τη βαθμολογία των Παγκύπριων;

Οι κανόνες της ζωής 

Η ζωή δεν απονέμει μετάλλια για τον υψηλότερο βαθμό.

Ανταμείβει την επιμονή, την προσαρμοστικότητα, τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία, την ψυχική ανθεκτικότητα και την ικανότητα να σηκώνεσαι μετά από κάθε αποτυχία.

Καμία από αυτές τις δεξιότητες δεν αποτυπώνεται σε έναν βαθμολογικό πίνακα.

Τα μέσα ενημέρωσης έχουν ευθύνη.

Επανάληψη μοτίβου 

Αντί να ανακυκλώνουν κάθε χρόνο το ίδιο τηλεοπτικό στερεότυπο, θα μπορούσαν να παρουσιάζουν ιστορίες που εμπνέουν πραγματικά. Τον μαθητή που ξεπέρασε τεράστια εμπόδια. 

Τον νέο που επέλεξε μια τεχνική ειδικότητα και διακρίνεται σε αυτήν. Τη μαθήτρια που δημιούργησε μια κοινωνική πρωτοβουλία. Τον έφηβο που φρόντιζε έναν άρρωστο γονέα και ταυτόχρονα προσπαθούσε να τελειώσει το σχολείο.

Αυτές είναι ιστορίες ζωής.

Όχι απλώς ιστορίες βαθμολογίας.

Ας συνεχίσουμε, λοιπόν, να συγχαίρουμε τους αριστούχους.

Αλλά ας σταματήσουμε να τους παρουσιάζουμε ως το μοναδικό πρότυπο επιτυχίας.

Γιατί τότε αδικούμε όχι μόνο τους υπόλοιπους μαθητές, αλλά και τους ίδιους τους αριστούχους, φορτώνοντάς τους τον άδικο τίτλο του «τέλειου παιδιού».

Μια υγιής κοινωνία δεν χειροκροτεί μόνο εκείνον που έφτασε πρώτος στο νήμα.

Χειροκροτεί και εκείνον που έτρεξε τον δυσκολότερο αγώνα.

Επιλογος

Ίσως, τελικά, η πιο σημαντική ερώτηση μετά τις Παγκύπριες να μην είναι «ποιος βγήκε πρώτος;».

Αλλά «τι είδους ανθρώπους θέλουμε να διαμορφώνει το εκπαιδευτικό μας σύστημα;».

Αν η απάντηση είναι «ανθρώπους που πιστεύουν ότι η αξία τους εξαρτάται από έναν βαθμό», τότε το πραγματικό πρόβλημα δεν βρίσκεται στις εξετάσεις.

Βρίσκεται στον καθρέφτη της κοινωνίας μας.

---
Ο Άρης Νότης είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότης του ηλεκτρονικού περιοδικού ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΕΞΙΑ. Με εξειδίκευση στην υπνοθεραπεία και τον νευρογλωσσικό προγραμματισμό, προσεγγίζει θέματα προσωπικής ανάπτυξης, ενώ παράλληλα παρουσιάζει συνεντεύξεις και ποικίλη ύλη που εμπνέει και ενημερώνει. Για συνεντεύξεις, συνεργασία ή σχόλια: arionasorama@gmail.com